Jezus vergelijkt het koninkrijk van God met een mosterdzaadje. Het lijkt nauwelijks iets voor te stellen, maar groeit uit tot een grote plant waarin vogels beschutting vinden. Zo kan ook wat God in mensen teweegbrengt onopvallend beginnen en toch een onverwachte uitstraling krijgen. 

De vergelijking nodigt uit om het kleine niet te onderschatten en groei de tijd te geven. Je vindt ze in Matteüs 13,31-32, Marcus 4,30-32 en Lucas 13,18-19. Een verwant beeld is dat van de gist in het deeg. Een klein beetje gist laat het hele deeg rijzen. 

Ook wanneer zijn leerlingen om meer geloof vragen, wijst Jezus op het mosterdzaadje: 'Als jullie geloof hadden als een mosterdzaadje, zouden jullie tegen die moerbeiboom zeggen: “Trek je wortels uit de grond en plant jezelf in de zee!” en hij zou jullie gehoorzamen.' (Lucas 17,5-6)

Je hoeft die woorden niet te lezen als een verwijt dat de leerlingen zelfs geen geloof ter grootte van een mosterdzaadje hebben. Je kan er ook een bemoediging in horen. Laat je niet verlammen door je angst om tekort te schieten, lijkt Hij te zeggen, ook met een klein vertrouwen kan je aan de geestelijke weg beginnen. 

Zelfs een klein beetje vertrouwen kan beweging brengen in diepgewortelde, destructieve patronen.

Graan keert in de evangelies voortdurend terug. In de parabel van de zaaier valt zaad op de weg, tussen distels, op rotsachtige bodem en in goede aarde. Jezus vergelijkt die verschillende groeiplaatsen met de manier waarop mensen Gods woord ontvangen. Krijgt het de kans om te wortelen, of raakt het verstikt door zorgen? Het verhaal nodigt ons uit om onze innerlijke grond te verzorgen (Matteüs 13,1-9 en 18-23).

Je kan er ook een uitnodiging in horen om minder krampachtig naar efficiëntie en resultaten te streven. Veel van wat we doen, lijkt vruchteloos te blijven. Elders draagt iets onverwacht overvloedig vrucht. Onze inspanningen en hun uitwerking zijn niet zomaar te berekenen. 

Dat vertrouwen klinkt ook in de gelijkenis waarin het graan ontkiemt terwijl de boer slaapt en weer opstaat, zonder te weten hoe. Geestelijke groei kunnen we niet afdwingen. Ze vraagt vertrouwen in wat buiten onze controle gebeurt (Marcus 4,26-29).

Gerst verschijnt als brood: een jongen heeft vijf gerstebroden en twee vissen. In Jezus’ handen worden duizenden mensen ermee gevoed. Wat ontoereikend lijkt, blijkt een overvloedig geschenk te kunnen worden (Johannes 6,9-13).

Het indringendste graanbeeld gebruikt Jezus wanneer Hij over zijn naderende dood spreekt. Een graankorrel moet in de aarde vallen en sterven om veel vrucht voort te brengen (Johannes 12,24-25). Dat raakt ook aan ons eigen leven: wie zich angstvallig vastklampt aan wat hij heeft en is, sluit zich af. Loslaten kan ruimte scheppen voor liefde die verder reikt dan onszelf.

‘Ik ben de wijnstok en jullie zijn de ranken’, zegt Jezus. Een afgesneden rank verdort; verbonden met de stam kan ze druiven dragen. Zo nodigt Jezus zijn leerlingen uit om in zijn liefde te blijven. Christelijk geestelijk leven begint bij die verbondenheid: je laten voeden door een liefde die aan jouw inspanningen voorafgaat (Johannes 15,1-12).

Ook het snoeien hoort bij dat beeld. De wijnbouwer snoeit de vruchtdragende ranken zodat ze meer vrucht voortbrengen. Je kan daarin een uitnodiging horen om ruimte te maken in je leven. Wat mag minder worden, zodat liefde en aandacht kunnen groeien?

De wijngaard is ook het decor van de gelijkenis waarin alle arbeiders hetzelfde loon krijgen, zelfs wie pas op het laatste uur begon. Gods barmhartigheid doorbreekt onze berekeningen van verdienste en beloning (Matteüs 20,1-16).

De vrucht van de wijnstok krijgt bovendien een feestelijke betekenis. Op de bruiloft van Kana verandert Jezus water in wijn: een overvloed die je kan lezen als teken van de vreugde die Hij brengt (Johannes 2,1-11). Bij het laatste avondmaal wordt de gedeelde beker teken en bron van zijn leven dat Hij voor anderen geeft (Matteüs 26,27-29). Verbonden blijven mondt uit in jezelf delen.

De vijgenboom is veruit de meest genoemde plant in het Nieuwe Testament. Het was rond de Middellandse Zee een vertrouwde fruitboom, zoals de appelboom op een Vlaams boerenerf.

Zo is er het herkenbare verhaal van een vijgenboom die al drie jaar geen vruchten draagt: de eigenaar wil hem omhakken. Maar de tuinman pleit voor uitstel. Hij wil de grond losmaken en bemesten. Misschien komen er volgend jaar wel vijgen. In die zorgzame tuinman kan je iets herkennen van Gods geduld met ons. Een onvruchtbare periode hoeft niet het einde te betekenen. Wat heeft ons geestelijk leven nodig om opnieuw vruchtbaar te worden? (Lucas 13,6-9)

Daartegenover staat een ongemakkelijk verhaal: Jezus vervloekt een vijgenboom waaraan Hij alleen bladeren vindt. Marcus verweeft het beeld met Jezus’ optreden tegen de handel in de tempel. Zo kan je de boom lezen als een waarschuwing tegen godsdienst die de uiterlijke schijn ophoudt, maar geen vruchten van geloof en liefde voortbrengt (Marcus 11,12-25).

De vijgenboom leert ons ook aandachtig uit te kijken naar Gods komst. Aan zijn uitlopende takken herken je dat de zomer nadert. Zo moedigt Jezus zijn leerlingen aan om tekenen van Gods nabijheid te herkennen. Waar ontkiemt nieuw geestelijk leven? Waar breekt Gods koninkrijk door? (Matteüs 24,32-33) Zacheüs klimt in een vijgenboom om uit te kijken naar Jezus' komst (Lucas 19,1-10). 

De vijgenboom speelt ook een belangrijke rol in de ontmoeting tussen Jezus en Natanaël. Aanvankelijk staat hij sceptisch tegenover Jezus. Maar wanneer Jezus zegt dat Hij hem al onder de vijgenboom zag zitten, slaat zijn twijfel om in een geloofsbelijdenis: ‘U bent de Zoon van God’. Wat Natanaël onder die boom deed, vertelt de evangelist Johannes niet. Misschien was het een plek van gebed en Schriftlezing. Natanaël ontdekt dat Jezus hem al kende vóór hun ontmoeting. Daarin kan je iets herkennen van het geheim van geloven: terwijl wij God zoeken, heeft Hij ons al gezien (Johannes 1,45-51).

Naast cultuurgewassen komen in de Bijbelse verhalen ook ongewenste kruiden en wilde planten voor, zoals distels, gras en de lelies van het veld.

In de parabel van de zaaier verstikken distels het ontkiemende zaad. Jezus vergelijkt ze met de zorgen om het bestaan en de verleiding van rijkdom, die Gods woord geen ruimte laten om te groeien (Matteüs 13,7 en 22).

Dat raakt aan een belangrijke spirituele praktijk: de onderscheiding van de geesten. Welke verlangens, gedachten en ingevingen brengen ons dichter bij God? Welke leiden ons van Hem weg? Daarbij kijken we ook naar hun vruchten: groeien geloof, hoop en liefde, of raken we steeds meer opgesloten in angst, eigenbelang en wantrouwen? Wat aantrekkelijk lijkt, is niet altijd heilzaam. Wat moeite kost, kan juist leven geven.

Onderscheiding vraagt tijd. In de gelijkenis van het onkruid tussen het graan willen de knechten meteen gaan wieden. De eigenaar houdt hen tegen: ze zouden ook het graan kunnen lostrekken. Beide moeten samen opgroeien tot de oogst (Matteüs 13,24-30 en 36-43).

Ook in onszelf kunnen goede verlangens en minder fraaie motieven verstrengeld zijn. Wie alles wat onvolmaakt is met geweld wil uitroeien, kan tegelijk veel levenskracht beschadigen. We mogen aandachtig onderscheiden en het goede voeden, zonder ons het laatste oordeel toe te eigenen. Dat vertrouwen we aan God toe.

Gras – het groen van het veld – herinnert in de Bijbel aan vergankelijkheid. Het groeit snel en verdort ook snel. 'De mens is als gras en zijn schoonheid als een bloem in het veld, het gras verdort en de bloem valt af,' zo schrijft Petrus, 'maar het woord van de Heer houdt eeuwig stand.’ (1 Petrus 1,24-25)

Jezus verbindt die vergankelijkheid met ontvankelijkheid. Kijk naar de lelies op het veld: ze werken niet en maken geen kleren, maar zelfs koning Salomo kon niet aan hun pracht tippen. Als God het kortstondige gras al zo bekleedt, hoeveel te meer zal Hij dan voor ons zorgen? (Matteüs 6,28-34)

Dat kijken naar de lelies is een radicale geestelijke oefening: onze eindigheid en afhankelijkheid onder ogen zien, en ons tegelijk aan Gods oneindige zorg toevertrouwen. Zoals de bloemen leven ook wij van wat we ontvangen. We hebben onszelf het bestaan niet gegeven en kunnen het met al onze zorgen niet blijvend veiligstellen. Van ogenblik tot ogenblik wordt het ons geschonken.

Zo oefenen we basisvertrouwen. Ook terwijl wij zaaien, snoeien en wieden, worden we gedragen.